Het drama dat speelde in de schouwburg was dit seizoen de meest populaire show in stad. Het droeg de naam 'Gunplay' en zat vol met geweld, actie en geluiden van bendenoorlogen - een beetje ruw, een beetje stout en vanzelfsprekend volledig naar de zin van het talrijk opgekomen publiek. Kort nadat het doek voor de tweede acte opging was er een lichte opschudding in de zaal. De reden werd aanvankelijk slechts door enkelen bemerkt maar dan weerklonk een schreeuw en de lichten schoten aan. Dichtbij een gesloten uitgang stond een grote politieman die een licht nerveuze man bij de arm hield "Iedereen blijven zitten waar je zit!" Het publiek lachte, denkend dat dit deel uitmaakte van het stuk. Maar de onrust brak los wanneer een corps blauwjassen, aangevoerd door een man in burger de middengang afliep "Wat is er aan de hand, Doyle?"
"Het ziet er naar uit dat deze man werd vermoord, Sergeant."

Plotseling klonk een scherpe kreet door de schouwburg. De toeschouwers opgewonden door de snelle opeenvolging van de gebeurtenissen op het toneel, rekten vol verwachting de halzen in de richting van die kreet. Ze dachten dat het om een nieuwe sensatie in het stuk ging. In een schouwburgzaal, op de achterste rij, zit de advocaat van kwade zaken, Monte Field, keurig in avondkleding. Twee merkwaardige gegevens tarten Ellery Queens speurzin: Field is dood en er is nergens een spoor van zijn hoge hoed.

"Behoort tot onze A klasse." -- Chicago Daily News

Het eerste EQ mysterie, werd door de oorspronkelijke uitgevers als een klasse apart beschouw ze kozen The Roman Hat Mystery dan ook uit meer dan 100 reeds geselecteerde manuscripten als hun bijdrage tot 'mysterie van het jaar'. De daaropvolgende lovende kritieken -- die het "briljant," "ingenieus," "fascinerend," "intrigerend," "vlot-bewegend" noemden -- bewezen dat de uitgever een geslepen keuze had gemaakt. Later wordt in 'The Finishing Stroke' door Ellery gezegd dat 'the Roman Hat Mystery' door de critici zeer goed werd ontvangen. Zonder alsnog een geijkte formule te volgen boodt dit mysterie een volledig sluitend plot aan met een fascinerende complexiteit, een theatraal romantisch decor en een hoogst vernuftig deductief patroon die niet alleen vrij geloofwaardig is, maar bovendien aangrijpend en volledig origineel in zijn opzet. Het essentiële gegeven is de verdwenen hoge hoed. Op het eerste zicht een detail maar uiteindelijk het scharnierpunt waarop dit hele verbazingwekkende verhaal draait. Elke gegeven om tot de oplossing te komen wordt op voorhand gegeven en toch dagen we de meest fervente amateur criminoloog uit om zelf via deductie de duizelingwekkende ontknoping te vinden.

"Niet alleen is het verhaal echt opwindend maar hij speelt het dan nog eens absoluut fair - een feit die je ook zelf kunt ontdekken, zoals je allicht ook zult willen doen, wanneer je na het lezen van de laatste pagina op je stappen terugkeert en door het boek bladert ... een waardige opvolger voor Holmes... Ook op het eind kon geen heerlijke 'verrassing' ontbreken. Het geheel is bewonderenswaardig gedaan- een detective de luxe." - Ralph Straus (Sunday Times)

De bewondering die Frederic Dannay had voor Maurice Leblanc's Arsene Lupin komt hier zeker bovendrijven en hoe meer ik het bekijk hoe meer mij het gevoel bekruipt te zeggen dat Ellery niet zozeer een nieuwe Sherlock maar veeleer de nieuwe Lupin was.
Rufus King's eerste Lt. Valcour novelle, Murder by the Clock, had een simpele verhaallijn rond mannenhoeden. Het werd blijkbaar in serievorm in tijdschriften uitgegeven in 1928, alvorens in 1929 in boekvorm zijn weg naar de winkels te vinden. Het zou dus kunnen dat EQ King's werk als springplatform gebruikte. Men kan zich zelfs afvragen als de naam "Rufus King" EQ's keuze van pseudonym Ellery Queen bepaalde. 
Toen de neven deel namen aan de McClure-wedstrijd was Van Dine op zijn hoogtepunt van zijn succes. De invloed die dit idool had is maar wat duidelijk. Zoals JJMcC in zijn introducties meerdere malen aan gaf trok Ellery Queen op rust richting Italië: precies die plaats die ook Van Dine voor de op rust zijnde Philo Vance had uitgekozen. Ellery Queen was net als Philo Vance een pseudoniem om de ware identiteit van de speurder te verbergen. Ze hielden beide van pompeuze literaire verwijzingen. Vance werd door zijn vriend Markham toegang verleend tot de plaats van de misdaad, terwijl Ellery zich hiervoor diende te beroepen op zijn vader. Sergeant Velie, Doc Prouty en zelfs Djuna hadden allen hun tegenhanger in de Van Dine boekens als respectivelijk Sergeant Heath, Dr. Doremus en de butler Currie. Meer nog de hele plotopbouw was geënt op Van Dine.

Slimme ontwikkeling van het plot met verschillende punten die het wat moeilijk verteerbaar maken. EQ is eerder een stijfe pannenlat. Het zet en patroon uit dat duidelijk werd gevolgd in de daaropvolgende werken. Alhoewel het hier een vrij eenvoudige misdaad betreft, bevat het verhaal een aantal zaken die de basis legden voor later Queenverhalen: het introduceert de meeste terugkerende figuren in de EQ boeken. Zo leren we de wat 'stijve' Ellery kennen met lornget en overjas, een grijs kostuum en wandelstok. Hij spreekt zijn vader aan met "My dear Watson". Richard verschijnt ook hier voor het eerst en gebruikt meteen zijn snuifdoos. Ook de anderen worden ons voorgesteld de zigeunerjongen Djuna, brigadier Velie, detective Flint, politieagenten Doyle, Hesse, Pigott, Ritter en Hagstrom. Henry Sampson maakt zijn eerste verschijning samen met de vervanger Timothy Cronin.

Het verhaal speelt zich af in N.Y. in de schouwburg op West 47nd Street. waar Monte Field, een advocaat werd vergiftigd.
Zoals later gebruikelijk werden alle verwijzingen naar specifieke jaartallen verwijderd en we weten alleen dat het verhaal zich afspeelt tussen maandag, 24 september en woensdag, 3 oktober. We vermoeden dat het hier wel degelijk om 1928 gaat.
Reeds in de eerste hoofdstukken zien we één van de vermoeiende zoektochten zo prominent aanwezig in de Queen saga; zijn slot is van het deductieve type, zoals het overgrote deel van zijn werken; de deducties houden onder andere in dat een grote lijst verdachten moet worden verhoord; tenslotte wordt uitgelegd waarom één en alleen die ene de eigenschappen van de schuldige partij kan omwatten, allen vrij gelijkend op gebeurtenissen in The Dutch Shoe Mystery, Halfway House en zeker deze in The Tragedy of Z. Het hoofdidee in de oplossing is er één die in een aantal variaties zijn kop blijft opsteken tijdens de serie in de dertiger jaren: bvb. The Spanish Cape Mystery.

Tot mijn verbazing liet de Nederlandstalige edities (behalve Zilvermeeuw Nr.8) niet alleen het voorwoord van de hand van JJMcC uit de vertalingen weg maar werd ook een gedeelte van de tekst ingekort. Meestal precies datgene welke de setting voor de Queen verhalen voorzag. Zo verdween bvb. de beschrijving van het appartement van de Queens aan het begin van hoofdstuk 8.